Феномен Уладзіміра Караткевіча

Збілася з ног, шукаючы першы том 25-томнага
падпіснога выдання Уладзіміра Караткевіча, які заказалі сябры з беларускага
ліцэя імя Браніслава Тарашкевіча ў Бельску-Падляскім. Нават даведка «Белкнігі»
не парадавала: «Першага тома ў нашых крамах няма». Дасведчаныя чытачы ведаюць цану
гэтай серыі. Як пацвердзіў галоўны рэдактар выдавецтва «Мастацкая літаратура»
Віктар Шніп, да яе выхаду будзе прыпынена перавыданне асобных твораў аўтара. У
далейшым за аснову як першакрыніца будуць брацца тэксты, што змяшчаюцца
менавіта ў гэтым 25-томніку.

Як вядома, папярэдні (васьмітомны) збор твораў
класіка з дзевяці кніг быў выдадзены ажно 20 гадоў назад. Нарэшце выдавецтва «Мастацкая
літаратура» распачало праект цалкам самаакупнага выдання, якое павінна ўвабраць
усё створанае пісьменнікам за яго непрацяглае жыццё. Першыя дзве кніжкі, у якіх
змешчаны раннія паэтычныя творы,  пабачылі
свет у канцы 2012 года і ў пачатку бягучага. Нядаўна з’явіўся па падпісцы (і
трошкі ў крамах) чацвёрты том. А вось трэці чамусьці затрымаўся. Прычыны нам растлумачыў
Віктар Шніп:

– «Адтэрміноўкі» папрасіў аўтар праекта,
літаратуразнавец Анатоль Верабей. – Справа ў тым, што ўкладальнікаў у час працы
чакала шмат знаходак. У архівах былі знойдзены напісаныя Караткевічам
апавяданні і казкі, якія адрозніваюцца ад таго, якімі яны калісьці выйшлі з
друку. Нярэдка тэксты аўтара правіліся ў выдавецтве (не заўсёды на карысць
твору), выкрэслівалася па чатыры-пяць старонак. Рэдкалегія, у склад якой
уваходзяць аўтарытэтныя даследчыкі Адам Мальдзіс і Міхась Мушынскі, імкнецца
даць «сапраўднага» Караткевіча. Спадзяюся, праз некалькі месяцаў мы паспеем
выпусціць трэці і пяты тамы.

Як расказалі ў выдавецтве, Анатоль Верабей вельмі
задаволены тым, што почырк Караткевіча прыгожы і амаль каліграфічны, што
аблягчае працу. Вялікую дапамогу яму аказвае пляменніца пісьменніка Алена
Сінькевіч. Шмат хто з яго сяброў на гэты момант ужо гатовы расстацца са сваім «эксклюзіўным»
правам на прысвечаныя ім вершы, экспромты і малюнкі.

Не ўсе чытачы задаволены мастацкім афармленнем
выдання, а менавіта серабрыста-шэрай вокладкай. Некаторыя лічаць, што творы
класіка павінны быць аздоблены «залатымі» літарамі. Аднак рэдкалегія прыняла
менавіта такое рашэнне, кіруючыся тым, што магло б спадабацца самому Уладзіміру
Сямёнавічу. У любым выпадку, цікавей тое, што месціцца за вокладкай.

Выданне гэтай серыі разлічана да 2020 года, калі
будзе адзначацца 90-годдзе з дня нараджэння пісьменніка. Творы падаюцца ў
храналагічным парадку, таму яе ўладальнікам будзе надзвычай цікава прасачыць
талент і асобу аўтара «ў развіцці». Першы і другі том змяшчаюць вершы, многія з
якіх раней не друкаваліся. Пісьменнік быў вельмі патрабавальны да сябе, але, на
шчасце, «забракаванае» не знішчыў. Казкі і апавяданні складуць змест 3-га тома.
У 4 том на 862 старонках увайшлі творы канца 1940-х – 1950-х гадоў: аповесці «У
снягах драмае вясна», «Дзікае паляванне караля Стаха», «Цыганскі кароль»,
легенда «Маці Ветру».

Тыя, хто пажадаў набыць «усяго Караткевіча»,
пачуюць і голас класіка, які ведаў процьму беларускіх народных песень і быў
уладальнікам прыемнага барытона. Цэлы том будзе адведзены яго малюнкам:
партрэтам, шаржам, ілюстрацыям да ўласных твораў.

Можна ўявіць, як Уладзімір Сямёнавіч сядзіць за
рабочым сталом ва ўтульным пакоі ў сваёй кватэры на вуліцы Карла Маркса ў Мінску.
Тут шафа з кнігамі, у тым ліку яго творы на розных мовах, выдадзеныя за мяжой,
канапа з клятчастай ваўнянай коўдрай, а дамінуе дагератыпны, на паўсцяны
партрэт Кастуся Каліноўскага. Творца ў задуменні, «лепіць» вобраз свайго героя,
а яго рука машынальна выводзіць рысы твару і характару, якія пакуль што толькі
ў яго ўяўленні…

P. S. Аб тым, як падпісацца на выданне або
набыць кнігі ў кнігарні, можна даведацца па тэлефонах у Мінску: (017) 203 58 09
(аддзел рэалізацыі) і 203 31 12 (галоўны рэдактар выдавецтва «Мастацкая
літаратура»).