26 май / 2019
26 май / 2019
Подать рекламу
БРЕСТ
14°
16°
БРЕСТ
14°
16°

Чароўныя вантробы Веранікі

Проект "Буквоед"

16 июня 2010

Бахарэвіча нясуць на шчыце як вялікую надзею новай беларускай літаратуры. Нясуць, па праўдзе, такія ж надзеі, як і сам Альгерд. Не, гэта не іронія, а вялікі сум. Пастмадэрн лаяць ня модна. Лаяць пастмадэрн кшталт фільмаў Таранціна рука не ўздымецца. Гэта мастацтва, якое б’е туды, куды і павінна біць. Манера пісаць прыгожа ні пра што пайшла ад Еўропы. Пагадзіцеся: у ЗША гэты самы пастмадэрн не займае пазыцыю лідэра. Гэта больш даспадобы Еўропе, бо там у пісьменнікаў існуе вялікая праблема – хранічна не хапае жыццёвых канфліктаў. Пра Беларусь такое можна сказаць толькі пасля прагляду тэлебачання – такі ж парадыз, як Швецыя. Але ж тое «карцінка». І калі ў адным з Саюзаў пісьменнікаў тое добра, дык у іншым ужо даўно можна было ўзброіцца бессмяротным метадам «крытычнаага рэалізму». Яго няма.

Ёсць у рускай мове такі тэрмін: «язык Эзопа». Эзоп – гэта антычны байкапісец, які, увасабляючы ў жывёлах хібы чалавечай маралі, пісаў сатыры. У рускай літаратуры гэты подзвіг спраўдзіў Іван Крылоў. Але ж байка – гэта вершык на старонку з мараллю ў апошнім чатырохрадкоўі. Канешне, Сартр ды Камю – тыя абразы, на якія моляцца сучасныя адэпты пастмадэрна. Ёсць тут закавыка. І гэтаксама расейская ідыёма: «Дорога ложка к обеду». Тыя, што пішуць кірыліцай, спазніліся са сваёй «псеўдарэальнасцю» гадкоў на сорак. Звычайнаму чытачу гэта яшчэ нецікава, крытыкам «адтуль», якія могуць дапамагчы з перакладам, – нецікава ўжо.

Вядома, яшчэ Флабэр марыў напісаць кнігу ні пра што, без аніякай фабулы, «каб трымалася б сама па сабе, унутранай сілай стылю, гэтаксама як зямля трымаецца ў паветры без апоры». Марсэль Пруст амаль дасягнуў мары свайго суайчынніка, але і ён не мінуў спакушэння фабулай. Чалавеку, нават калі ён пісьменнік, уласціва распавядаць гісторыі. Недзе ў прамежку паміж мараю Флабэра і «махровым» рэалізмам завіснуў і раман Альгерда Бахарэвіча «Сарока на шыбеніцы». Напісаны ён у Гамбургу. Мо таму дзеянне ў рамане адбываецца ў нейкай невядомай краіне. Там, пэўна, размаўляюць на беларускай мове, пішуць кірыліцай. І ўсе неафашысты сядзяць у канцэнтрацыйных лагерах. Галоўны герой – дзяўчына Вераніка, што працуе ва ўпраўленні тымі лагерамі. Да Веранікі ходзяць нейкія дзівакі з рознымі прапановамі, часам і рацыяналізатарскімі. Але ўсё гэта апісваецца вельмі цьмяна, так, нібы піша чалавек, што трапіў у гэтую краіну толькі сёння раніцай і, як кажуць, «не петрыць», што тут да чаго. Ад гэтага стамляешся. Крыху ратуе працэс чытання тое, што дзе-нідзе Бахарэвіч піша прыгожа, з нечаканымі метафарамі, ну, як і патрабуецца ў прыгожым пісьменстве.

Праз працоўныя цяжкасці і партнёраў па каханні Вераніка пакрысе даходзіць да сваёй жыццёвай фініты – адзін з тых рацыяналізатараў, якіх яна «футболіла» згодна штатнаму раскладу, задушыў дзяўчыну. Гэтая сцэна не вельмі ўдалася аўтару: метадычна апісана фізіялогія працэсу – так, як яна пададзена ў падручніку «Судовая медыцына». Яно і сапраўды, прыгожае пісьменства не павінна засяроджвацца на змрочных праявах быцця, пра іх можна і так, пункцірам.

Назва твора не арыгінальная, такую ж назву мае карціна Пітэра Брэйгеля Старэйшага. Але нічога такога, брэйгелеўскага, ў тэксце няма. Аўтар, ён таксама нейкім чынам дзеючая асоба, перапісваецца з Веранікай па «электронцы». Гэтая перапіска ды яшчэ ўражанні аўтара ад слыннага горада Гамбургу, як казаў адзін знаёмы маскальскі мадэрніст – «сугубый реализм». Часам здаецца, што спадар Бахарэвіч пісаў раман так, як пішуць вольныя вершы – каб нічога не цугляла волю сачыніцеля: ні рытм, ні рыфма, ні, наогул, сэнс. Адна рэфлексія. Але ж прызнаныя майстры гэтага самага пастмадэрну у адным тэксце прытрымліваліся ўсё ж адных законаў, адной структуры. Залішняя мазаічнасць тэксту можа справакаваць мазаічную псіхапатыю ў чытача ці, не дай Божа, у аўтара.

Дарэчы, гадоў дзесяць таму з’явіўся твор чэшскага пісьменніка «Катаўніца» (ад слова «кат» – палач). Гераіня Бахарэвіча крыху падобная да той дзяўчыны, толькі ня вешае смертнікаў, а сама таго... Крытык Ян Максімюк лічыць, што Бахарэвічаў раман – мазаіка ў духу Картасара. А вось яго сабрат па пяру Аркадзь Несцярэнка мяркуе па-іншаму, аглядаючы літаратуру ў цэлым. Ён піша ў часопісе «Дзеяслоў», што маладая літаратура працягвае гуляць па правілах мінулых гадоў. Аўтары атрымліваюць прапіску на літаратурнай прасторы, абапіраючыся не на прызнанне чытачоў, а на сімпатыі калегаў. І гэта, па-мойму, слушная думка неабыякавага крытыка. Чытач, а не аўтар павінен атрымліваць задавальненне ад тэксту, чытач у першую чаргу. Ну а калі такі добры раман, як «Сарока на шыбеніцы», выдаецца накладам у трыста асобнікаў, пра якога чытача можа ісці гаворка? Раздаў асобнікі сябрам, аднакласнікам, аднакурснікам, цешчы ды ейнай радні – і ўсё.

Прызнаемся шчыра: далучаць беларускага чытача да беларускай літаратуры заўсёды было цяжкавата. Нават у «залаты век» белліту – у часы праўлення Пятра Машэрава. Тады існавала рэальнае двухмоўе. Някепская кніжка – а тады акрамя палітычнай цэнзуры меўся ў рэдактараў пэўны густ – перакладалася на расейскую мову. Чытач меў права выбару. Так было з Шамякіным, Быкавым і Караткевічам. Напрыклад, адзін мой знаёмы да ўніверсітэту кніжку на беларускай мове ў рукі не браў. Потым прачытаў у часопісе «Нёман» аповесць Караткевіча «Дикая охота короля Стаха». Потым адшукаў у «Маладосці» і прачытаў «Дзікае паляванне караля Стаха». Потым пачаў чытаць добрых беларускіх аўтараў выключна на мове арыгіналу. Каго зараз можна смела перакласці на расейскую, каб заманіць даверлівую чытацкую душу ў павуцінне нацыянальнай літаратуры?

Иван Орлов

13102
0


Отзывы отсутвуют. Вы можете первым оставить свой комментарий.

Правила комментирования на сайте vb.by

Не будут допускаться к публикации следующие комментарии:

  • содержащие ненормативную лексику и непристойные выражения, оскорбляющие честь и достоинство авторов публикаций, героев материалов, других комментаторов и иных лиц;
  • содержащие признаки межнациональной, религиозной вражды, в том числе пренебрежительные наименования других национальностей;
  • выражающие удовлетворение или радость от заведомо трагичных событий (смертей, аварий, катастроф и пр.);
  • содержащие оскорбления по признаку фамилии, имени или географического названия, оскорбления в связи с физическими недостатками;
  • содержащие призывы к насилию или самосуду, пожелания смерти или физических мучений;
  • содержащие сравнения людей или организаций с нацистами;
  • содержащие домыслы об интимной жизни героев публикаций или других комментаторов, а также личные выпады;
  • не соблюдающие презумпцию невиновности до решения суда;
  • написанные на иностранных языках (возможно исключение для польского, украинского или английского, если это не затрудняет понимание смысла);
  • написанные ИСКЛЮЧИТЕЛЬНО ПРОПИСНЫМИ БУКВАМИ (Caps Lock);
  • направленные против редакции «Вечернего Бреста» или конкретного автора;
  • повторяющиеся в одинаковом виде под несколькими публикациями (расценивается как спам);
  • бессмысленные комментарии, флуд, рекламу личных услуг.
  • неоправданно длинные комментарии или цитирования;
  • содержащие гиперссылки на другие сайты;
  • содержащие рекламу фирм, партий, движений, отдельных личностей;
  • содержащие персональные данные людей (адрес, телефоны и др.)
  • содержащие просьбы о переводе денег на адрес, банковский счет или карточку (для этого существует специальная процедура обращения в редакцию);
  • - содержащие пререкания с модераторами, советы и обсуждения решений модераторов.
Данные правила также распространяются и на комментарии в официальных аккаунтах «Вечернего Бреста» в социальных сетях.
Редакция vb.by обращает внимание читателей на то, что не допускается использование псевдонима, уже принадлежащего другому комментатору. Замечания, высказанные в комментариях по поводу возможных ошибок в текстах (орфографических, пунктуационных, лексических, смысловых и т.д.), могут быть учтены редактором сайта без публикации самого комментария.
Обращаем также ваше внимание, что даже если комментарий не несет формальных нарушений, но грубый по тону, он будет удален. Комментарии, представляющие собой пикировку двух и более лиц, не относящуюся к теме статьи, нежелательны и будут прерываться модератором.

Многие молодые люди не поверят, но это факт (поройтесь в «Википедии»): на встрече со...
2282
О реалиях жизни в середине XIX века мы можем судить по трудам историков, что довольно...
3466
Факт, ставший хрестоматийным: свой первый детектив Кристи написала, поспорив с сестрой,...
6185
Этот роман стал победителем премии «Большая книга-2012». Возможно, потому, что писать о...
5225
Как часто вы пользуетесь услугами такси в Бресте?







Ответить